Xalqaro almashinuv dasturlari

Yerdagi g’arbiy sivilizatsiyaning eng yakkalangan maskani — Gavay orollari, yaqin quruqlikka (AQSh hududi) 3 700 kilometr masofada. Umuman olganda, bu dunyoning eng izolyatsiyalangan joylaridan biri. Balki shuning uchun Gavaylarda AQSh bo’yicha o’rtacha umr davomiyligi eng yuqori — 82 yil. Taqqoslash uchun: Mississippi shtatida yashash, ehtimol, yomon emas, lekin umr davomiyligi ancha past — atigi 75 yil.

Sayyoraning eng baland tog‘i — Mauna-Kea vulqoni, agar uning tagidan hisoblasak (10 203 m), dengiz sathidan (4 205 m) emas. Chunki vulqonning katta qismi suv ostida joylashgan. Vayaleale vulqoni esa Yer yuzidagi eng nam joy bo‘lib — yillik o‘rtacha yog‘in miqdori 11 684 mm; 1992 yildagi rekord esa 16 916 mm. Taqqoslash uchun — Rigada yillik yog‘in miqdori biroz kamroq, taxminan 700 mm.

Yaqin atrofda — Yer yuzidagi eng katta faol vulqon Mauna-Loa joylashgan; uning balandligi Mauna-Keadan atigi 36 metrga kam. 2022-yil 27-noyabr, yakshanba kuniga o‘tar kechasi vulqon uyg‘onib, 1984 yildan beri birinchi marta cho‘qisidagi likopchasimon kalderani lava bilan to‘ldirdi. 28-noyabrda lava fontanlari yoriqlar bo‘ylab chiqib, aksariyati bir necha metr balandlikka yetdi, eng balandlari esa 30–60 m gacha bo‘ldi.

Bilasizmi, AQShning 100 dollarlik banknotasidagi shaxs hech qachon prezident bo‘lmagan. Bu Benjamin Franklin — AQSh mustaqillik urushi liderlaridan biri va muassislardan yagoni bo‘lib, mamlakat mustaqil davlat sifatida barpo etilishining asosi sanalgan eng muhim uchta tarixiy hujjatga imzo chekkan: AQSh Mustaqillik Deklaratsiyasi, AQSh Konstitutsiyasi va 1783 yilgi Versal tinchlik shartnomasi.

Тауматауакатангиангакоауауотаматеатурипукакапикимаунгахоронукупокануэнуакитанатаху (Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu) — Yangi Zelandiyaning Shimoliy orolidagi past tog‘ning nomi bo‘lib, u dunyodagi eng uzun toponimlardan biridir.

Tog‘ nomini maori tilidan shunday tarjima qilish mumkin: «Tepalik cho‘qqisi, u yerda Tamatea — katta tizzalari bo‘lgan, sirpanib, ko‘tarilib va tog‘larni yutib yuborgan, “yer yeyuvchi” deb tanilgan odam o‘z sevgilisi uchun burun naychasida chalgan». So‘z 85 ta harfdan iborat va u Guinness rekordlar kitobiga kiritilgan. Ko‘pincha mahalliy aholi tepalikni oddiygina «Taumata» deb ataydi.

Mana AQShning ayrim shtatlarida yuz yillik tarixi bo‘lgan bir nechta qiziq qonunlar. Yillar o‘tdi, ammo qonunlar qolmoqda… Kolorado shtatida erkaklarga uxlayotgan ayollarni o‘pish taqiqlangan. Viskonsin shtatida esa erkaklarga ayollarning orgazm holatida bo‘lgan paytida ularga o‘q uzish taqiqlanadi. Ba’zi shtatlarda, masalan, Arizonada, Indianada va Nyu-Yorkda, kiyim orqali ko‘rinib turgan erektsiya jamoat joylarida noqonuniy hisoblanadi.

Buning uchun jarima yoki hattoki qamoqqa olinishi mumkin. O‘z navbatida,

Oregon shtatidagi bir shaharda erkaklarga jinsiy munosabat davomida so‘kib gapirish taqiqlanadi…

O’lik vodiysi — sayyoramizning eng quruq va eng issiq joyi — bu yerda 15 dan ortiq qush turi, 40 tur sut emizuvchilar, 44 tur sudraluvchi hayvonlar, 12 tur amfibiya, 13 tur baliq va 545 tur o’simlik mavjud.

Amerikani ispaniyalik Kristofor Kolumb kashf etishidan 450 yil oldin, XI asrda yashagan Markaziy Osiyolik olim va entsiklopedist Abu Rayhon Beruniy bu qit’aning mavjudligini ishonch bilan bashorat qilgan.

18 mln. avstraliyaliklarning 4 mln.dan ortig’i so’nggi yarim asr ichida Avstraliyaga kelgan.